Domatesin Faydaları Nelerdir?

Domatesin Faydaları Zararları Nelerdir? Domates neye iyi gelir, domatesin neye faydası vardır? Domates hangi hastalığa iyi gelir, Likopen nedir, ne işe yarar.

 

 

Domatesin sağlık için faydaları, domatesin besin değerleri, domates nasıl tüketilmeli, domatesin sağlığa zararları yan etkileri ve domates hakkında genel bilgiler bu yazımızda yer almaktadır.

 

 

 

Domates Hakkında Genel Bilgi

Domates (Lycopersicon esculentum, Solanum lycopersicum), patlıcangiller (Solanaceae) familyasına ait otsu bir bitkidir. Domates, ilk olarak Orta ve Güney Amerika’da Maya’lar tarafından yetiştirilmeye başlanan ve daha sonra Aztekler tarafından ıslah edilip yetiştirilen bir bitkidir. Kristof Kolombun Amerika’yı keşfinden sonra Avrupa’ya getirilen domates lezzeti ve kullanım alanının çok olması ile birlikte üretimi ve tüketimi 1900’lü yılların başlarında artmaya başlamıştır. İtalyanlar tarafından “Altın Elma”, Fransızlar tarafından “Aşk Elması” olarak isimlendirilmiştir. Domates botanik olarak her ne kadar patlıcangiler familyasına ait olsa da biyolojik özelliklerinden dolayı sebze olarak değil meyve olarak kabul edilmektedir. Günümüzde dünya üzerinde en çok üretilen ve tüketilen meyvelerin başında gelmektedir. Dünya tarım örgtünün 2009 yılı verilerine göre Türkiye domates üretiminde Çin, Hindistan ve A.B.D.’den sonra 4. sırada yer almaktadır. Domatesin dünyada yaygın olarak bilinmesi kullanılması çok uzun olmamasına karşın kısa süre içerisinde çok çeşitli türleri üretilmeye başlanmıştır. Dünya genelinde domatesin en çok bilinen türleri; Cherry domatesi, Salkım domates, Beefsteak domates (Çanakkale domatese benzer), Erik domates (İtalyan ya da ülkemizde bilinen adıyla salçalık domates), Üzüm domates (kokteyl domates)’dir.

  

Domates’in Besin Değerleri

Domates, botanik olarak sebzeler arasında besin değerleri açısından en zengin sebzelerden biridir. Vitamin, mineral ve aminoasitler bakımında çok zengin olan domates ayrıca yüksek miktarda likopen isimli çok değerli bir antioksidan içerir.

 

YemekKulübüm - Besin Öğeleri Tablosu - Domates

 

Domates’in Sağlığa Faydaları

Çiğ olarak da keyifle tükettiğimiz domatesi salça olarak, sos olarak, domates suyu olarak ve başka formlarda birçok yemekte görmemiz ve tüketmemiz mümkündür. Muhtemelen dünya üzerinde domates tüketen kişilerin büyük bölümü domatesi sağlıklı olduğu için değil lezzetli olduğu için tüketiyordur. Bu yazıyı okuduktan sonra domatesi yalnızca lezzeti için değil sağlığınıza yaptığı katkılardan dolayıda yemek isteyeceğinizden eminiz.

 

Zengin Vitamin, Mineral ve Antioksidan Kaynağıdır: Domates ilk bakışta veya ilk duyuşta hergün tükettiğimiz, sıradan bir sebze gibi gelir kulağımıza. Sanki bir faydası yokta karnımız doysun işte izlenimi verir ama aslında öyle değildir. Domates besin öğeleri bakımından çok zengin ve çok değerli bir sebzedir. Domatesin yağ oranı çok düşük vitamin, mienral ve antioksidan madde oranı çok yüksektir. Domatesin yapısında antioksidan özellik gösteren 3 vitamin A vitamini (β-Karoten), C vitamini (Askorbik Asit) ve E vitamini (α ve β Tokoferol) bol miktarda bulunur. Bu üç antioksidan özellik gösteren vitamine ek olarak domates, antioksidan özellik gösteren karotenoid maddelerden de yüksek miktarda içerir. Domatesin yapısında bulunan karotenoidlerin en önemlisi Likopen’dir. Likopen başka sebze ve meyvelerin yapısında da bulunur olmasına karşın dünya üzerinde yüksek miktarda Likopen içeren ve insanoğlunun kolayca tedarik edebileceği tek gıda maddesi domatestir. Bu nedenle domates çok değerlidir. Domates, likopenden başka yine çok değerli bir karotenoid madde olan Lutein ve flavonoid madde olan Zeaksantin içerir. Domatesin içerdiği antioksidan maddeler birçok hastalığın önlenmesinde çok önemli rol oynarlar.

100 gram domates vücudumuzun günlük olarak ihtiyaç duyduğu C vitamininin %21’ini tek başına karşılayabilir. 100 gram güneşte kurtulmuş domates günlük olarak ihtiyaç duyduğumuz Potasyum mineralinin %73’ünü tek başına karşılayabilir.

C Vitamini içeriği en yüksek olan gıdalar öğrenmek için buraya tıklayın.

 

Bağışıklık Sistemini Güçlendirir: Domatesin yapısında bol miktarda bulunan antioksidan, vitamin, mineral ve aminoasitler bağışıklık sisteminin sağlıklı bir şekilde çalışmasına ciddi destek sağlarlar.

 

Kanseri Önler: Domates hakkında yapılan birçok bilimsel çalışmada domatesin pankreas ve kolon kanseri başta olmak üzere birçok kanser türü üzerinde olumlu etkileri olduğu tespit edilmiştir. Kanada’da Montreal Üniversitesi tarafından erkekler üzerinde yapılan bir araştırmaya göre likopen pankreas kanserine yakalanma riskini %31’e kadar düşürebilmektedir. Yine benzer bir araştırmada domatesin yapısında bulunan likopenin erkeklerde prostat kanseri üzerinde de etkili olduğu, domates ve brokilinin birlikte tüketilmesi durumunda bu iki sebzenin sinerji oluşturarak prostat kanseri üzerinde daha yüksek bir tesir gösterdiği görülmüştür. Pankreas ve prostat kanseri dışında domatesin yapısında bulunan likopen ve diğer karotenoidlerin mide kanseri, kolon kanseri,  rahim içi kanseri, kolekteral kanser, akciğer kanseri ve göğüs kanserine karşı da etkili olduğu çeşitli bilimsel araştırmalarda tespit edilmiş ve Amerikan Kanser Birliği tarafından da kabul görmüştür.

 

Sigaranın Olumsuz Etkilerini Azaltır: Domatesin yapısında bulunun iki fenolik madde olan Kumarik asitin ve Klorojenik asitin, vücutta çeşitli reaksiyonlar sonucu üretilen ve sigaranın etken maddesi nikotinin içerisinde bulunan Nitrozamin’lerle savaşarak vücuttaki nitrozamin seviyesini düşürdüğü tespit edilmiştir. Bu özelliği ile sigara içen kişilerin her fırsatta domates tüketiyor olması hem akciğer kanserine yakalanma risklerini düşürecek hem de sigaranın vücutta yarattığı olumsuz etkileri azaltacaktır.

 

Kolesterolü Düşürür: Domatesin yapısında yüksek miktarda bulunan doymamış yağ asitleri kan içerisindeki kötü huylu kolesterol (LDL) seviyesini düşürerek iyi huylu kolesterol (HDL) seviyesini yükseltirler. Kolesterolün düşürülmesinde yalnızca doymamış yağ asitleri etkil değildir. Domatesin yapısında, kolesterol tedavisinde kullanılan ilaçların içeriğinde kullanılan Niasin (B3 vitamini) de yüksek miktarda bulunmaktadır. Niasin normal şartlarda karaciğerimiz tarafından üretilebilen bir vitamin olmasına karşın bu üretim yeterli miktarda değildir. Domates vücudumuzun ihtiyaç duyduğu Niasin vitaminini vücudumuza tedarik ederken, karaciğerimizin Niasin vitaminini üretebilmesi için de Triptofan aminoasidini tedarik eder. Bu üç özelliği ile domates kolesterol hastalarının en önemli dost gıdalarından birisidir.

En yüksek kolesterol içeriğine sahip gıdaları öğrenmek için buraya tıklayın.

 

Kalp ve Damar Sağlığını Korur: Yapıln bilimsel araştırmada düzenli domates tüketiminin kalp ve damar hastalıklarına yakalanma riskini %30’a kadar düşürülebildiği tespit edilmiştir. Domatesin kalp ve damar hastalıkları üzerinde göstermiş olduğu olumlu etki domatesin yapısında bulunan, Niasin (B3 vitamini), Potasyum minerali, Pridoksin (B6 vitamini), Kolin, C vitamini ve Likopen’den gelmektedir. Domatesin yapısında bulunan bu maddeler kolesterol seviyesinin düşürülmesi ile kalp ve damar sağlığına katkı bulunurlar ancak verdikleri katkı bu kadar değildir. Domatesin yapısında bulunan bu maddeler, kanın damarlar içerisinde pıhtılaşmasını önleyerek çeşitli damar tıkanıklıklarının önüne geçerler, kan içerisinde bulunan toksik maddeleri elemine ederek kanın sağlıklı bir şekilde hücrelere oksijen taşımasına yardımcı olurlar ve damar içindeki kan basıncının korunmasını sağlarlar.

 

Diyabet Hastalarının Dostudur: Amerikan Tıp Derneği tarafından yürütülen bir çalışmada domatesin günlük olarak düzenli tüketilmesin durumunda tip 2 diyabet hastalarında görülen oksidatif baskıyı azalttığı, böylece kan şekeri seviyesinin hızla yükselmesini önlediği tespit edilmiştir.

 

Yüksek Tansiyon ile Mücadele Eder: Bireylerde tansiyonun yani kan basıncının yükselmesinin bir nedeni de kan içerisindeki potasyum minerali miktarının azalması sonucu kan damarlarının daralmasıdır. Yüksek tansiyon hastalarında bu durumun önüne geçebilmek için vazodilatör etki gösteren ilaçlar kullanılmaktadır. Domatesin yapısında yüksek miktarda bulunan potasyum minerali kanın yapısında bulunan potayum minerali seviyesinin korunmasını sağlayarak vazodilatör etki gösterir ve damarların genleşmesini sağlayarak kan basıncı seviyesinin düşmesini sağlar.

Hipertansiyon nedir? Hipertansiyon hastalığından nasıl korunulur? Öğrenmek için buraya tıklayın.

 

İdrar Yolu Enfeksiyonlarını Önler: Domates su içeriği yüksek bir gıda maddesidir. Yüksek su içeriği ile birlikte domatesin yapısında bulunan antioksian ve mineral maddeler vücuttan toksik maddelerin atılmasına yardımcı olurken idrar söktürücü etkide gösterirler. Bu idrar söktürücü etki ve yüksek su içeriği ile domates bireyin daha sık idrar yapmasını ve bu idrarla birlikte vücuttan toksik maddelerin atılmasını sağlayarak idrar yollarında oluşabilecek enfeksiyonları engellemiş olur.

 

Safra Kesesi Taşını Önler: Domates hakkında yapılan bazı bilimsel çalışmalarda domatesin safra kesesi taşını engellediği görülmüştür. Domatesin bu özelliğinin yapısında bulunan antioksidan maddelerden geldiği düşünülmektedir.

 

Sindirim Sistemi Sağlığını Korur: Domates, yüksek su içeriği ve lifli yapısı nedeniyle hem ishale karşı ham de kabızlığa karşı çok etkili bir gıda maddesidir. Domatesin yapısındaki su ve lif oranı, sindirim sistemimizin peristatik hareket düzeninin korunmasına oldukça yardımcı bir dengededir. Persitatik hareketlerin düzenli ve istenilen bir şekilde olması barsakların sağlıklı çalışmasını sağlar. Böylece barsaklarımızda oluşabilecek olası bir kabızlık ya da ishal durumunun önüne geçilmiş olunur.

 

Kemik Sağlığını Korur: Son yıllarda yapılan bazı araştırmalar domatesin yapısında bulunan likopenin kemik sağlığının korunmasında oldukça etkili ve önemli olduğunu göstermiştir. Yapılan bir araştırmada bir grup kadın bireye (menopoz sonrası dönemde olan kadın bireyler) 4 hafta boyunca likopen içermeyen bir beslenme programı düzenlenmiş ve bu 4 hafta sonunda kemik dokularında istenmeyen değişimler olduğu ve kemik yapısında istenmeyen oksidatif baskıların oluştuğu görülmüştür. Araştırma sonucunda likopenin kemik dokularının korunmasında kalsiyum minerali kadar önemli olduğu sonucu varılmıştır. Domatesin kemik sağlığı üzerine gösterdiği bir başka olumlu etki de yapısında bulunan K vitamininden kaynaklanmaktadır. K vitamini kemik metabolizmasında kalsiyum mineralinin kemik dokusuna geçişini sağlayan osteokalsin proteinini aktive ettiği bilinmektedir. Kalsiyum içeren gıdalarla birlikte domatesin de düzenli bir şekilde tüketilmesi durumunda osteoporoz ve osteomalazi gibi kemik hastalarının önüne geçebilmemin mümkün olduğu görülmektedir.

 

Cil Sağlığını Korur, Cildi Güzelleştirir: Domatesin yapısında bulunan antioksidan maddeler vücuttaki toksin maddelerin vucüttan atılmasını sağlarlar. Antioksidan maddelerin cilt sağlığı üzerindeki en önemli etkilerinden biri budur. Bunun yanı sıra çeşitli araştırmalarda likopen, deri hücrelerimizin, güneşin zararlı UV ışınlarından korunmasında etkili olduğu görülmüştür. Düzenli bir şekilde domates tükete kişiler, domates tüketmeyen kişilere oranlar güneş ışınlarından daha az etkilendiği ve derilerinin daha uzun sürede kızardığı görülmüştür. Bu özelliği ile domates cilt kanserine yakalanma riskini de düşürmektedir. Domates harici olarak kullanıldığında da cildimiz üzerinde olumlu etkiler göstermektedir. Bazı uzmanlar yaz aylarında güneş ışınlarından kaynaklanan cilt kızarıklarına ve yanıklarına domates suyunun harici olarak sürülmesinin acıyı azaltacağını ve rahatsızlığın daha kısa sürede geçeceğini belirtmektedir. Domates suyunu cildimize harici olarak uyguladığımızda anti-aging etki gösterir: Deri hücrelerimiz toksik maddelerinden kolayca kurtulup normal çalışma düzenlerine kavuşurlar ve cildimiz daha canlı ve daha parlak görünür.

 

Domatesin Diğer Faydaları: Yukarıda saymış olduğumuz faydalarının haricinde domatesin sayısız faydası bulunmaktadır. Domates;

- Yapısında bulunan β-karoten ve A vitamini gözün görme kabiliyeti geliştirir ve korur, gece körlüğünü önler,

- Zeytinyağı ile birlikte düzenli bir şekilde tüketildiğinde doğum yapan emziren annelerin göğüs sütünü arttırır,

- Saçın daha güçlü ve sağlıklı görünmesine yardımcı olur,

- Böbrek taşı oluşumunu engeller,

- Kalorisi çok düşüktür bu nedenle diyetlerde güvenle tüketilebilir,

- Yapısındaki antioksidanlar serbest radikalleri etkisiz hale etirerek vücudun stres seviyesini düşürür, böylece sinir ve beyin hücrelerinin sağlığının korunmasına katkıda bulunur,

- Yapısındaki antioksidanlar karaciğer sağlığının korunmasına büyük katkı sağlar.

  

Domates’in Sağlığa Zararları - Yan Etkileri

Domates oldukça sağlıklı ve güvenilir bir gıda maddesidir. Fazla yan etkisi ve zararı bulunmamaktadır ancak domates de her gıda maddesi gibi aşırı miktarda tüketildiğinde sağlıklı bireylerde yan etkiler görülebilmektedir.

- Genel olarak sağlıklı bir birey günlük domates tüketimini 1.500 gram ile sınırlamalıdır. Bu miktar bireyden bireye farklılık gösterebilir. Tüketim üst sınırı 500 gram veya 800 gram olan bireylerde olabilir. Bu nedenle tüketim miktarına dikkat edilmelidir. Bunun yanı sıra vermiş olduğumuz rakamlar gün içerisine dağıtılmış rakamlardır. Yani bir kere de 1.500 gram domates tüketmek daha hızlı yan etkiler gösterebilir.

- Domates yüksek miktarlarda ve uzun süre boyunca tüketilirse bobreklerle ilgili sağlık sorunları ortaya çıkabilir,

 

Domates Nasıl Kullanılmalı, Nasıl Tüketilmeli?

Domatesin Türk mutfak kültürünün vazgeçilmez bir gıda maddesidir. Turşusu, salçası, kızartması, ızgarası, rendesi, kurutulmuşu vb. birçok tüketim şekli mutfak kültürümüzde vardır. Domatesin tüketim şekilleri mutfak kültürümüzde lezzet üzerine odaklanmış durumdadır. Sağlık açısından düşündüğümüzde domates tüketiminde şu hususlara dikkat etmekte fayda vardır:

- Domatesi mevsiminde yani Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül ve Ekim aylarında tüketmek daha uygundur. Bu ayların dışında kalan zamanlarda domates sera ürünü olacaktır ve istenilen doğal domates özelliklerini taşımayabilir,

- Domatesi mevsimi dışında tüketmek istiyorsak annelerimizin geleneklerini devam ettirmek sağlığımız için çok önemli bir adım olacaktır. Kış aylarında da domates tüketebilmek için mevsiminde aldığımız domatesleri salça, rende, turşu, rendeleyerek konserve yapabiliriz.

- Domatesi çiğ olarak kabukları tüketmek en faydalı tüketim şeklidir. Çiğ olarak kahvaltılar ve öğün aralarında zeytinyağı ile birlikte atıştırmalık olarak değerlendirebileceğimiz harika bir gıda maddesidir. Domatesin bir başka sağlıklı tüketim şeklide domates suyu olarak tüketmektir,

- Domates, özellikle çiğ olarak tüketileceği durumlarda çok iyi yıkanmalıdır. Domatesin üzerinde bulunan tarım ilaçları sağlığımızın bozulmasına neden olabilir,

  

YemekKulübüm - Domatesli Tarifler 

Yemek Kulübüm - Domates'li Tarif Ekle

 

UYARI : Bu sayfada yer alan tüm bilgi, haber, yazı ve yorumlar genel bilgilendirme amaçlı olup doktor muayenesi, teşhis ve tıbbi tedavi yerine geçmez. Sitemizde yer alan bilgileri uygulamadan önce mutlaka konusunda uzman bir doktora danışmalısınız. Her bireyin metabolik yapısı farklı olduğu için bu sayfada verilen bilgiler sizin metabolik yapınıza ve/veya hastalığınızın tedavisine uygun olmayabilir ve size uygun olmayan bir uygulama sonucu sağlığınız bozulabilir. Sitemizi ziyaret eden ziyaretçilerin ve üyelerin; konusunda uzman bir doktorun görüşünü almadan ve sağlık kontrolünden geçmeden sitede yer alan bilgileri uygulamaları halinde doğabilecek sağlık sorunlarından Yemek Kulübüm sorumlu değildir.

  

KAYNAKLAR

Bu yazıyı hazırlarken faydalandığımız kaynakları öğrenmek için "FAYDALANILAN KAYNAKLAR" bölümümüze göz atabilirsiniz.

 

Top