Gıda Zehirlenmesi

Gıda zehirlenmesi nedir belirtileri nelerdir, gıda zehirlenmesi nasıl olur nasıl önlenir, gıda zehirlenmesinde yapılması gerekenler gıda zehirlenmesine ne iyi gelir

Gıda Zehirlenmesi

Bu yazıda; gıda zehirlenmesi nedir nasıl olur, besin zehirlenmesi belirtileri nelerdir, gıda zehirlenmesi öldürür mü nasıl önlenir, besin zehirlenmesinde ne yapılmalı nelerdir konu başlıkları yer almaktadır.

 

Gıda zehirlenmesi nedir?

Genel olarak gıdanın normal bir bileşeni olmayan ya da gıdanın yapısında bulunmayan ancak gıdalara yetersiz hijyen koşulları nedeniyle çeşitli yollarla bulaşmış ya da gıdanın içinde oluşmuş fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerin vücutta neden olduğu hastalıkların tümüne gıda zehirlenmesi adı verilir. Besin zehirlenmeleri çok geniş kapsamlı bir konu olmakla birlikte en bilinen ve dikkat edilmesi gereken türü mikrobiyel maddelerin neden olduğu besin zehirlenmeleridir.

 

Gıda zehirlenmesi nasıl olur?

Halk arasında basit olarak, yenilen gıdanın bozuk olmasından dolayı kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu tanımlama kısmen doğrudur. Gıda zehirlenmesine neden olan yiyeceklerdeki bozulmalar çoğunlukla bizim gözle göremediğimiz bozulmalardır ki görüyor olsak zaten bu yiyecekleri tüketmiyor oluruz.

Gıda zehirlenmeleri nedenlerine göre basit olarak iki ana başlık altında toplanır.

  • Mikroorganizmaların neden olduğu zehirlenmeleri
  • Kimyasal maddelerin neden olduğu zehirlenmeleri

 

Gıda zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Besin zehirlenmelerinde kimyasal ve mikrobiyolojik zehirlenme tipine göre vücudumuzda farklı belirtiler görülebilir. Ancak tüm zehirlenme tiplerinin ortak olarak gösterdiği belirtiler; karın ağrısı, ishal, mide bulantısı, karında kramp, kusma, halsizlik, terleme ve ateş şeklindedir. Gıda zehirlenmesi vücudumuzda öncelikle ince bağırsakta başlar ve ilk belirtiler buradan gelir. Bu belirtiler kusma ve ishal şeklindedir.

 

Gıda zehirlenmesi en çok kimleri etkiler?

Gıda zehirlenmeleri tüm bireyleri etkileyebilen yiyecek kaynaklı sağlık sorunlarıdır. Aynı gıdadan zehirlenen birden çok kişi gıda zehirlenmesini aynı şiddette yaşamayabilir. Bunun nedeni birçok faktöre bağlıdır. Bireyin genel sağlık durumu ve şartlarından bağımsız olarak gıda zehirlenmelerinde etkili olan faktörler şunlardır:

  • Bakterinin türü,
  • Bakteri veya toksin miktarı,
  • Bakteri veya toksinin gıdanın her bölgesinde bulunup bulunmadığı,
  • Zehirlenmeye neden olan gıda türü.

Saydığımız bu faktörler bireyin genel sağlık durumuna bağlı olmayan faktörlerdir. Bu faktörlerin tümünün eşit olduğu iki aynı gıdanın iki farklı kişi tarafından tüketildiğini ve bu kişilerin gıda zehirlenmesi yaşadığını farz edelim. Böyle bir durumda bile besin zehirlenmesi yaşayan bu iki kişinin karşılaştığı gıda zehirlenmesinin şiddeti ve süresi farklılık gösterebilir, bu iki kişi aynı şekilde etkilenmeyebilir.

Gıda zehirlenmelerinin etkisi ve şiddeti her bireyde, bireyin sahip olduğu bazı şart ve durumlara bağlı olarak değişkenlik gösterir. Gıda zehirlenmelerinden en çok etkilenen ve zehirlenmeyi şiddetli şekilde yaşayabilecek kişiler;

  • Hamile kadınlar (hamileliğin kaçıncı haftasında olduğuna bağlı olarak etkilenme değişebilir),
  • Bebekler (0-2 yaş),
  • Yaşlılar (50 yaş ve üzeri – yaş ilerledikçe etkilenme daha hızlı ve şiddetli olur),
  • Çocuklar (2-10 yaş),
  • Gençler bireyler (10-15 yaş),
  • Kemoterapi, radyo terapi gibi kanser tedavisi gören kişiler,
  • Alerjik reaksiyonu olan antropik bireyler,
  • Gıda intoleransı olan bireyler,
  • Hastalık geçiren bireyler (soğuk algınlığı, nezle vb.),
  • Ameliyat olmuş bireyler,
  • Kalp ve damar hastalıkları olan bireyler,
  • Karaciğer ve böbrek rahatsızlığı yaşayan bireyler,
  • Şeker hastalığı olan bireyler.

Bu kişilerin bağışıklık sistemleri sağlıklı normal bireylere göre daha zayıftır ve besin zehirlenmelerinden daha hızlı ve daha şiddetli bir şekilde etkilenilirler. Yüksek miktarda toksik madde ya da bakterinin vücuda girmesi özellikle bu bireylerde ölüm ile sonuçlanabilir.

 

Gıda zehirlenmesi nasıl önlenir

Ülkemizde gıda zehirlenmelerinin çoğunluğu ev dışı gıda tüketiminden kaynaklanmaktadır. Özellikle, okul ve iş yeri yemekhanesi, hastane, askeri kışla, hapishane gibi çok sayıda kişinin aynı anda yemek yediği alanlar, lokanta, restoran, büfe gibi noktalar gıda zehirlenmelerinin en çok görüldüğü yerlerdir.

Gıda zehirlenmelerinin büyük çoğunluğu bakterilerden kaynaklanan zehirlenmelerdir ve ister evimizde ister ev dışında olsun aynı nedenlerden dolayı zehirlenmeye neden olurlar. Bakteriyel kaynaklı gıda zehirlenmelerinin önüne geçebilmek için Gıda Güvenliği kurallarının (HACCP) işletmelerde ve evimizde eksiksiz uygulanması gerekir. Gıda güvenliği kurallarının bir tanesinin bile atlanması gıda zehirlenmesine neden olacaktır. Besin zehirlenmelerini önlemek için uyulması gereken en önemli kurallar şunlardır:

  • Almış olduğumuz gıdaları evimizde saklama sıcaklıklarına uygun şekilde saklamalıyız,
  • Gıdalarımızda bulunması muhtemel bakterileri öldürmek için iyi pişirmeliyiz,
  • Yiyecekleri ilk pişirmeden sonra mutlaka ve mutlaka soğukta muhafaza etmeliyiz,
  • Özellikle bakterilerin çok sevdiği gıdaların (et, balık, süt, yumurta vb.) pişirilmesini çok iyi yapmalıyız. Merkezi sıcaklılarının en az 72oC olduğundan emin olmalıyız,
  • Çiğ olarak tüketeceğimiz salata, sandviç gibi ürünlerin hazırlanmasında çapraz bulaşmaların önüne geçmeliyiz,
  • Pişmiş ve çiğ gıdaları birbirine temas etmeden saklamalıyız,
  • Çok sayıda kişinin yemek yediği yemekhane, lokanta, kantin, büfe gibi gıda üretimi ve satışı yapan yerlerde gıda güvenliği kurallarının uygulanıp uygulanmadığını kontrol ettikten sonra bu noktalardan yemek yemeliyiz,
  • Gıdalarımızı ikinci kez pişiriyorsak bu gıdaların merkezi sıcaklıkların en az 72oC olduğundan emin olduktan sonra tüketmeliyiz,
  • Dondurulmuş gıdaların çözündürülmesini uygun koşullarda yapmalıyız,
  • Meyve ve sebzeleri tüketmeden önce çok iyi yıkamalıyız,
  • Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri gibi gıdaları mutlaka soğukta (buzdolabı) saklamalıyız.

 

Gıda zehirlenmesinde ne yapılmalı, yapılması gerekenler nelerdir?

Gıda zehirlenmesi yaşadığımızı tespit ettiğimiz anda zaman kaybetmeden en yakında sağlık kuruluşuna gitmeliyiz. Sağlık kuruluşuna gidene kadar şunlar yapılmalıdır.

  • İshal ve kusmayı önleyici ilaçlar kesinlikle kullanılmamalı,
  • İshal ve kusmayı arttıracağını düşünerek sıvı tüketimine ara verilmemeli,
  • İshal olan kişiler ishalleri geçene kadar lifli gıdaları tüketmemeli,
  • İshal sırasında ince bağırsağı çok çalıştıracak yiyecekler tüketilmemeli,
  • Gıda zehirlenmesi yaşayan alerjik bünyeli kişiler ishal olmuşsa, ishalini engellemek için tüketeceği gıdalara dikkat etmeli, tüketilen yiyecekler alerjen olmamalı.

 

Gıda zehirlenmesinde ne yenir, ne iyi gelir?

Gıda zehirlenmesi vakalarında yapılması gereken en önemli şey bu konuda uzman sağlık personellerinden yardım almaktır ki bu nedenle en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir. Sağlık kuruluşuna gidine kadar evde ya da yolda gıdalar ile ilk yardım yapmak da mümkündür. Bu durumda yenilmemesi gereken ve yenilebilecek yiyecekler şunlardır;

  • İshal olan kişilerde dışkı ile yüksek miktarda sıvı vücuttan atılır. Vücudun kaybettiği sıvıyı telafi etmek için bol miktarda sıvı tüketilmelidir. Temiz içme suyu, ayran, maden suyu ve tuzlu-şekerli su karışımı en uygun içeceklerdir.
  • Lifli yapıdaki yiyecekler yapılarında su, tuz ve mineral maddeleri tutacağı için daha fazla sıvı ve mineral kaybına sebep olurlar. Bu yüzden lifli gıdalar tüketilmemelidir.
  • Kayısı, incir, üzüm gibi besinlerin hem kurusu hem de tazesi kesinlikle tüketilmemelidir.
  • İshalini engellemeye yardımcı olan en önemli gıdalar sarı leblebi, yoğurt, haşlanmış patatestir.

 

Hazırlayan: Gıda Müşavirim

Top