Kolesterol Nedir?

Kolesterol nedir belirtileri nelerdir, kolesterol ne işe yarar, lipoprotein HDL LDL total kolesterol nedir, kolesterol nasıl düşürülür yüksek olursa ne olur.

Kolesterol Nedir?

Bu yazıda; kolesterol nedir belirtileri nelerdir, kolesterol değerleri nelerdir tablosu, HDL LDL total kolesterol nedir, HDL LDL yüksekliği düşüklüğü ne anlama gelir, lipoprotein nedir, kolesterol nasıl yükselir hakkında bilgiler yer almaktadır.

 

Kolesterol nedir

Kolesterol, sterol grubuna ait bir yağ türüdür. Yağlar, trigliseridler, Fosfolipidler ve Steroller olarak üçe ayrılmaktadır. Yağlar ve gruplandırılmaları ile ilgili detaylı bilgiyi Yağlar bölümünde inceleyebilirsiniz. Kolesterol, steroller grubunda yer alan ve yapısında alkol bulunan bir yağ türüdür. Kolesterol temel olarak bitkiler tarafından üretilmeyen ve bitkilerde bulunmayan hayvansal kaynaklı bir yağ türüdür. Vücudumuzda bulunan kolesterolün büyük bir kısmı yine vücudumuzda; karaciğer, böbrek üstü bezleri, testis ve yumurtalık tarafından üretilmektedir. 70 kg ağırlığında sağlıklı bir yetişkin bireyin vücudunda yaklaşık 35 gram kolesterol bulunur. Vücudumuz günlük olarak ortalama 1 gram kolesterol üretirken, gıdalarla birlikte 200-300 mg kadar vücudumuza alırız. Üretilen ve dışarıdan alınan toplam 1,2-1,3 gram kolesterolün yaklaşık yarısı vücudumuzdan atılırken diğer yarısı vücudumuzda kalmaktadır.

  

Kolesterol ne işe yarar

Kolesterol, gıdalarla vücudumuza aldığımız yağların sindirilmesinde ve tüm vücudumuza (hücre ve dokulara) taşınmasında görev alan emülsifiyer bir sıvıdır. Vücudumuzda steroid hormonların, D vitamininin ve safra asidinin üretilmesinde kullanılan mumsu özelliklerde olan bir yağdır. Kolesterol ayrıca vücudumuzun en küçük yapı taşları olan hücrenin, hücre zarının yapısında bulunan önemli bir maddedir. Kolesterolün nasıl bir yapıda olduğunu ve vücudumuz için yararlı bir madde olmasına karşın nasıl zararlı hale geldiğini anlamak için öncelikle yağların vücudumuzda nasıl sindirildiğini ve nasıl taşındığını bilmek gerekir. Yağların vücutta nasıl sindirildiğini buradan öğrenebilirsiniz.

Yağlar suda çözünmeyen maddeler oldukları için yağların ve kolesterolün vücudumuzda taşınabilmesi için vücudumuz özel yapılar ve özel bir mekanizma oluşturur. Vücudun yağ taşımak için oluşturduğu bu özel yapılara lipoprotein adı verilir. Lipoproteinler; yağ (trigliserid), protein, kolestrol ve fosfolipitin bir araya gelerek oluşturduğu özel bir yapıdır. Yağların ve kolesterolün tek başına vücutta taşınması bu yapılar olmadan mümkün değildir. Lipoproteinlerin yapısı içerdikleri protein, trigliserid ve kolesterolün miktarına göre (oranına göre) farklılık gösterir ve bu miktarlara göre isimlendirilirler.

Kandaki kolesterol seviyesini belirleyen kriterde kanda bulunan lipoprotein yapılardaki kolesterol miktarıdır. Başka bir ifade ile lipoproetinlerin yapısında bulunan kolesterol miktarı yüksek ise kolesterolümüz yüksek anlamına gelir.

 

VLDL (Very Low Density Lipoprotein) : Çok Düşük yoğunluklu lipoprotein anlamındadır. VLDL karaciğer tarafından üretilir ve vücuda gıdalarla yağ alınmadığı durumlarda hücrelerin ve organların ihtiyaç duyduğu kolesterol ve yağ asitlerinin gönderilmesi için kullanılan yüksek miktarda trigliserid, düşük miktarda kolesterol içeren bir lipoprotein paketidir.

 

LDL (Low Density Lipoprotein) (Kötü Kolesterol)  : Düşük yoğunluklu lipoprotein anlamındadır. LDL yağların ince bağırsaklarda sindirilmesinden sonra ince bağırsakta oluşturularak hücrelerin ve organların ihtiyaç duyduğu kolesterol ve yağ asitlerinin gönderilmesi için kullanılan ve yüksek miktarda kolesterol içeren bir lipoprotein paketidir.

 

HDL (High Density Lipoprotein) (İyi Kolesterol) : Yüksek yoğunluklu lipoprotein anlamındadır. HDL yağların ince bağırsaklarda sindirilmesinden sonra ince bağırsakta oluşturularak hücrelerin ve organların ihtiyaç duyduğu kolesterol ve yağ asitlerinin gönderilmesi için kullanılan ve yüksek miktarda protein, düşük miktarda kolesterol içeren bir lipoprotein paketidir.

Vücudumuz normal şartlarda ihtiyaç duyduğu kolesterolü kendisi üretebilecek kapasitededir. Bu nedenle gıdalardan almış olduğumuza vücudumuzun ihtiyacı yoktur. Gıdalar ile vücudumuza almış olduğumuz kolesterol, yağların sindirilmesi sırasında vücudumuzdan hemen atılmak yerine kana karışmaktadır. Vücudumuzda zaten yeteri kadar olan kolesterolün miktarı böylece daha da artmaktadır. Bu nedenle gıdalarımızla mümkün olduğunca az almamız sağlığımız açısından daha faydalıdır.

Gıdalarımızla aldığımız yağların doymuş ve doymamış olması da kandaki kolesterol seviyesinin belirlenmesinde önemli bir kriterdir. Kandaki kolesterol seviyesini belirleyen faktör, kanda bulunan lipoproteinlerin yapısıdır yani içermiş olduğu kolesterol miktarıdır. Doymuş yağ asitleri içeren bir yağı tükettiğimizde bağırsaklarımızda üretilen lipoproteinlerin yapısına daha fazla kolesterol katılmaktadır (LDL), doymamış yağ asitleri içeren bir yağ tükettiğimizde ise bağırsaklarımızda üretilen lipoproteinin yapısına daha çok protein daha az kolesterol katılmaktadır (HDL). Yani doymamış yağ asitleri içeren yağların tüketilmesi vücudumuzdaki kolesterol seviyesinin düşürülmesine yardımcı olurken doymuş yağ asitleri içeren yağların tüketilmesi vücudumuzda kolesterol seviyesinin artmasına neden olmaktadır.

 

Peki kolesterol seviyesinin yüksek olması ne gibi sonuçlar doğurur?

Gıdalarımızla vücudumuza almış olduğumuz yağ miktarı arttıkça vücudumuz daha fazla kolesterol üretmek zorunda kalır. Çünkü yağların vücudumuzda hücre, doku ve organlara taşınabilmesi için lipoprotein yapıların oluşması gerekir. Lipoprotein yapıların oluşabilmesi içinde az ya da çok kolesterole ihtiyaç vardır. Doymuş yağ asidi içeren yağların daha fazla tüketilmesi daha fazla kolesterol üretilmesine ve daha fazla kolesterolün kanımıza karışmasına neden olur. Kan içerisinde bulunan lipoproteinler yapıları gereği damarlar içerisinde ilerlerken damar yüzeyine tutunabilirler. Damar yüzeyine tutunan lipoproteinlerin büyük çoğunluğu yüksek miktarda kolesterol içerirler (LDL). Yüksek miktarda kolesterol içeren lipoproteinler (LDL) zaman içerisinde damarlarda belirli yerlerde tutunarak birikintiler oluştururlar. Kolesterol, yapısı itibariyle mumsu özelliklerde ve geçirgenliği olmayan bir madde olduğu için bu birikintiler damarlarda daralmalara ve tıkanmalara neden olur. Kolesterolün damarlarda neden olduğu daralma ve tıkanmalar kardiyovasküler hastalıkların temelini oluşturmaktadır. Damarlardaki bu daralma ve tıkanmalar hangi organda gerçekleşiyorsa o organa kan akışı yavaşlar ve o organ ile ilgili hastalık ve hasarlar meydana gelir. Örneğin, kalbe gelen damarlarda meydana gelen tıkanma ve daralmalar koroner kalp hastalıkları ve kalp krizine, beyin damarlarında meydana gelen tıkanmalar ise felce neden olur.

  

Kolesterol seviyesi değerleri

200 mg/dl’den düşükse           : düşük kolesterol seviyesi, sağlıklı birey

200 – 239 mg/dl arasında ise  : yüksek kolesterol hastalığına aday birey

240 mg/dl’dan yüksekse         : yüksek kolesterol seviyesi, kolesterol hastası birey

  

Kolesterol nasıl düşürülür? 

  • Gıdaların kızartılmışı yerine haşlanmışını tercih edin,
  • Kırmızı et kaynaklı yağlardan uzak durun,
  • Tavuk etini tercih edin ancak tavuğun derisini tüketmeyin (tavuk derisi yüksek kolesterol içerir),
  • Yemeklerin hazırlanmasında kullandığınız yağın miktarını azaltın,
  • Salatalarınızda zeytinyağı, fındık yağı gibi doymamış yağ asidi yüksek yağları tercih edin,
  • Her gün düzenli egzersiz yapın,
  • Sigarayı azaltın ya da tamamen bırakın,
  • Daha fazla meyve tüketin (özellikle C vitamini içeren meyveler)

 

Sağlıklı bir birey olmak için dengeli ve yeterli beslenmek her anlamda çok önemlidir. Yüksek kolesterol hastalığı temelde beslenme bozukluğundan kaynaklanan bir hastalıktır. Yüksek yağ ve kolesterol içeren gıdaların fazla tüketilmeleri bu hastalığın ortaya çıkmasında en önemli nedenlerin başında gelir. Dengeli ve yeterli beslenmeyen kişiler dışında, böbrek ve karaciğer hastalığı olan kişilerde, tiroid hormonlarında problem yaşayan kişilerde ve diyabetlilerde yüksek kolesterol riski de her zaman yüksektir. 

 

Hangi gıdalar yüksek kolesterol içerir

 

YemekKulübüm.com Tablo 5- 57 - Kolesterol Miktarı Yüksek Gıdalar-1

 

 

YemekKulübüm.com Tablo 5- 57 - Kolesterol Miktarı Yüksek Gıdalar 2

 

Top