Laktoz İntolerans Nedir

Laktoz intoleransı nedir belirtileri nelerdir, laktoz intoleransı testi ve tedavisi nasıl olur, laktoz içeren besinler yiyecekler nelerdir, tedavisi ve ilaçları

Laktoz İntoleransı Nedir

Bu yazımızda; Laktoz intoleransı nedir, laktoz intoleransının belirtileri nelerdir, laktoz intoleransı ile nasıl başa çıkılır tedavisi nasıl olur, laktoz intoleransın nedenleri ve risk faktörleri nelerdir, laktoz intoleranstan nasıl korunur, laktoz intolerans testi ilacı var mıdır sorularına cevap bulabilirsiniz.

 

Laktoz, sütün doğal yapısında bulunan ve süt şekeri adı ile anılan bir şeker (disakkarit) türüdür. Vücutta sütün doğal yapısında bulunan laktozu parçalayacak laktaz enziminin bulunmaması nedeniyle süt tüketimini takiben vücutta meydana gelen reaksiyonlara laktoz intoleransı denir.

 

Süt alerjisi ve laktoz intoleransı arasındaki fark nedir?

Laktoz intoleransı ve süt alerjisi birbirinden farklı iki durumdur. Süt alerjisine neden olan madde sütün doğal yapısında bulunan süt proteini kazeindir ve yalnızca inek sütü içildiğinde yaşanan bir rahatsızlıktır. Oysa laktoz tüm hayvanların sütünde bulunur ve süt ya da süt ürünlerinin herhangi birinin tüketilmesi ile yaşanabilir.

 

Laktoz İntoleransının Belirtileri Nelerdir

Laktozun bağırsaklarda emilip kana geçebilmesi için daha küçük formları olan galaktoz ve glikoza parçalayan laktaz enzimi ince bağırsak hücreleri tarafından üretilir.

Sütün yapısında bulunan laktozu sindirebilmek için gerekli olan laktaz, bağırsaklarda yeterli miktarda olmadığı zaman vücudumuzda sıkıntı oluşturur.

Genel olarak laktoz intoleransının belirtileri; mide bulantısı, mide ve bağırsak krampı, midede şişkinlik, gaz ve ishaldir. Bu belirtiler süt içildikten sonraki yarım saat ile 2 saat arası bir sürede başlar. Belirtilerin şiddeti bireyin laktozu tolere edebilmesi durumuna göre değişir.

 

Laktoz İntoleransının Nedenleri ve Risk Faktörleri

Vücutta laktaz enziminin azalmasının bir çok nedeni olabilir. Doğuştan laktaz enzimi eksikliği nadiren görülen bir durumdur ve bir çok insan için laktaz eksikliği doğal olarak zamanla gelişir. Yaklaşık 2 yaşından sonra, vücut; laktazı daha az üretmeye başlar ve birçok insan belirli bir yaşa gelen kadar belirtiler ile karşılaşmayabilir. İnce bağırsak ülseri gibi hastalıkların laktaz enzimi üretimini azalttığı bilinmektedir. Bu rahatsızlık, Güney Asya, Orta Doğu ve Afrika’nın bazı bölümlerinde çok yaygın olarak görülürken Avrupa ülkelerinde ise görülme sıklığı oldukça düşüktür.

 

Laktoz intoleransın üç farklı tipi bulunmaktadır.

Tip 1: Bu tip intoleransta vücudumuz doğduğu andan itibaren laktaz üretebilme yeteneğine sahiptir. Ancak yaş ilerledikçe beslenme şekline bağlı olarak vücuttaki laktaz üretimi yavaşlamakta ve bir zaman sonra durmaktadır.

 

Tip 2: Bu tip intoleransta vücudumuz doğduğu andan itibaren laktaz üretebilme yeteneğine sahiptir. Ancak zaman içerisinde vücutta meydana gelen bir rahatsızlık ya da hastalık nedeniyle bağırsaklarda laktaz üretiminin durması ile ortaya çıkar. Özellikle bağırsaklarda, sindirim sisteminde ve bu sistemlerin hücre yapısında meydana gelen değişikliklerde ortaya çıkar.

 

Tip 3: Kalıtımsal olarak doğuştan meydana gelen intolerans durumudur ve çok nadiren görülür. Gebelik döneminde sağlıklı bir şekilde beslenen annelerin bebeklerinde görülme olasılığı çok düşüktür. Hem annede hem de babada laktoz intoleransı rahatsızlığı varsa bu rahatsızlığın bebekte görülme ihtimali de çok yüksektir. Bu bebekler doğumundan itibaren anne sütünü de içemezler. Çünkü vücutlarında anne sütünden gelen laktozu sindirebilecek laktaz enzimi hiç yoktur. Laktoz intolerans durumunu bunların dışında etkileyen, tetikleyen başka nedenlerde olabilir. Bu nedenler şunlardır:

Yaş: Yaş ilerledikçe daha sık görülür. Bebek ve çocuklarda ise nadiren görülmektedir.

Etnisite:  Asyalılarda, ten rengi koyu olan Latin ve siyahi kişilerde ve Kızılderililerde daha sıklıkla görülen bir rahatsızlıktır.

Prematüre Doğum: Prematüre doğan bebeklerde laktaz enzimi vücutlarında yeterli miktarda olmayabilir.

Bağırsak Hastalıkları: İnce bağırsak ile ilgili yaşanan problemler ve hastalıklar laktoz intoleransını tetikleyebilir. Bu nedenle bağırsaklarıyla ilgili hastalık geçirenler bu konuda dikkatli olmalıdır.

Kanser Tedavisi: Kişi herhangi bir şekilde kanser tedavisi görmüş ya da görüyor ise tedavi sırasında uygulanan radyasyon ve kemoterapi bağırsaklarda laktaz enzimi üretimine zarar verebilir. Bu nedenle kanser tedavisi süresince ve sonrasında bu konuda çok dikkatli olmalıdırlar.

 

Laktoz İntoleransının Tanısı, Tedavisi ve İlaçları

Laktoz intoleransı testleri sindirim sisteminde laktoz emiliminin yapılıp yapılmadığının kontrol edildiği testlerdir. En çok kullanılan 3 farklı test bulunmaktadır.

  • Hidrojen solunum testi,
  • Laktoz tolerans testi
  • Dışkı asit testi

Bu testler kolayca uygulanabilmektedir.

Laktoz tolerans testi aç kalma süreciyle başlar. Sonrasında laktoz içeren bir sıvı içilir. 2 saatlik periyotlarla kişiden kan örnekleri alınır. Laktoz emilimi sonrası kandaki glikoz miktarında artış olması gerekir. Bu nedenle kanda glikoz seviyesi ölçülür. Eğer laktoz tam olarak parçalanmaz ise kan glikoz seviyesi yükselmez ve laktozun sindirilemediği anlaşılır.  

Solunumda hidrojen testinde kişinin solunum yoluyla havaya bıraktığı hidrojen miktarı ölçülür. Normal olarak solunum ile ciğerlerimizden boşalttığımız havada çok düşük miktarda hidrojen bulunmaktadır. Laktoz sindirilmediğinde kalın bağırsakta bulunan bakteriler tarafından fermente edilir. Bunun sonucunda hidrojen içeren çeşitli gazlar açığa çıkar. Açığa çıkan hidrojen gazı bağırsaktan emilerek kana geçer ve akciğerler yolu ile vücuttan atılır. Testte hastalara laktozlu bir sıvı içirilir ve düzenli aralıklarla akciğerlerden boşalttığı solunum havası analiz edilir. Akciğerlerle dışarı atılan havanın içerisinde hidrojen miktarı normal seviyenin üzerinde ise kişide intolerans durumu vardır anlamına gelir.

 

Laktoz İntolerans ile Yaşam; Laktoz İntolerans ile Başa Çıkma ve Korunma

Bu hastalığının kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Bu hastalık ile başa çıkmanın tek ve en önemli yolu, laktoz içeren gıdaların tüketilmemesidir. Laktoz içeren gıdalardan kaçınmanın yanı sıra laktaz enzimi içeren tabletler ve gıda takviyeleri de hastalar tarafından kullanabilir. Bu tabletler laktoz içeren gıdaların içerisine konularak besinlerin yapısında bulunan laktozu henüz vücuda girmeden parçalayarak vücuttaki emilimini kolaylaştırmaktadır.

Laktoz tüm canlıların (hayvanların) sütlerinde bulunan bir madde olduğu için yalnızca inek sütünün içilmemesi çözüm değildir. Bu kişiler tüm hayvanların sütlerini ve bu sütlerden yapılmış süt ürünlerini ve gıda katkı maddelerini tüketmemesi gerekir. Laktoz içeren gıda katkı maddeleri ile ilgili detaylı bilgiyi Gıda Katkı Maddeleri konu başlığı altında inceleyebilirsiniz.

Süt ve süt ürünü olan ve/veya olması muhtemel gıdalar şunlardır: Sütler, peynir, ayran, sütlü içecekler, krema, tereyağı, tereyağı içeren gıdalar, süt tozu, peynir altı suyu tozu, ekmekler, unlu mamüller, işlenmiş kahvaltılık tahıllar, kahvaltılık içecekler, hazır çorbalar, margarinler, salata sosları, şekerlemeler, bisküviler, kekler vb.

Bu kişiler satın aldıkları gıdaların etiketlerini ve ürün içerik bilgilerini çok dikkatli incelemeli ve laktoz içeren gıdalar almamalı. Yoğurt, klasik beyaz peynir gibi fermente süt ürünleri genellikle tüketilebilir. Fermantasyon işlemi sırasında süt içerisinde bulunan laktoz, laktik asit bakterileri tarafından parçalandığı için bu ürünlerde laktoz miktarı ya sıfırdır ya da zarar vermeyecek seviyelerde düşüktür. Gıdalara ek olarak; reçete ile verilen ilaçlarda, doğum kontrol haplarında, mide asidi ve gazını dengelemek için kullanılan ilaçlarda da bulunmaktadır.

Süt ve süt ürünleri tüketemeyen kişiler sütten gelen kalsiyum minerali ve D vitamininden yoksun kalabilir ve bu eksiklik neticesinde vücutlarında başka sıkıntılar yaşabilirler. Bu nedenle rahatsızlığı olan kişiler beslenmelerinde kalsiyum ve D vitamini zengin diğer gıdalara yönelmelidir. Bu gıdalar; brokoli, somon balığı, soya sütü, pirinç sütü, portakal, ıspanak, kalsiyum ve D vitamini ile güçlendirilmiş ve takviye edilmiş gıdalar, yumurta, kuzu ve dana ciğer. Bunlara ek olarak kalsiyum ve D vitamini gıda takviyeleri ile alınabilir.

 

Hazırlayan: Gıda Müşavirim

Top