Metabolizma Nedir? Nasıl Çalışır?

metabolizma nedir, metabolizma nasıl çalışır, metabolizmanın işleyişi nasıldır, hormonlar ve enzimler ile ilişkisi nedir

Metabolizma Nedir? Nasıl Çalışır? Metabolizmanın İşleyişi Nasıldır?

Bu konu başlığımız altında; metabolizma nedir, metabolizma nasıl çalışır, metabolizmanın işleyişi ve düzeni nasıl olur, hormonlar ile ilişkisi nasıldır hakkında bilgiler bulunmaktadır.

 

Metabolizma Nedir?

Metabolizma kısaca, bir canlının yaşamını sürdürebilmesi için vücut içerisinde gerçekleşen kimyasal olayların tümüne verilen isimdir.

 

Metabolizma Nasıl Çalışır?

Metabolizmanın işleyişi genel hatları ile şu şekilde olur: Canlı organizmalar (insan, hayvan ve bitki) büyümek, gelişmek, ısı üretmek, hareket etmek ve üremek gibi yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek için beslenmek zorundadır. Beslenme ile vücudumuza aldığımız gıdalardan faydalanabilmek için gıdaların küçük parçalara yani besin öğelerine ayrılması gerekir. Bu amaçla gıdalar sindirim organlarımızda küçük parçalara ayrılırlar. Yiyeceklerin vücudumuz içerisinde büyük parçalardan küçük parçalara ayrılması olayına sindirim denir. Sindirimin bir diğer adı da katabolizmadır. Yiyeceklerin sindirimi ağızda başlar, boğazımızda ve midemizde devam eder ve bağırsaklarda son bulur.  Sindirim vücudumuzda fiziksel ve kimyasal olarak 2 farklı şekilde olur. Yiyeceklerin fiziksel sindirimi ağızda dişlerimiz ve midemiz tarafından yapılır. Kimyasal sindirimi ise ağızda başlar ve sindirimin sonuna kadar devam eder.

 

Metabolizma ve Enzimler

Yiyeceklerin kimyasal sindirimi vücudumuzda üretilen enzimler, oksijen ve enerji yardımıyla gerçekleşir. Enzimler, yiyeceklerin kimyasal sindirimi sırasında kimyasal reaksiyonun daha hızlı olması için çalışan protein yapıda moleküllerdir ve vücudumuz tarafından üretilirler. Örneğin tükürüğümüzün içinde bulunan amilaz enzimi, büyük yapılı karbonhidratları çiğnemeye başladığımızda ağzımızın içinde daha küçük parçalara ayrılması için hemen çalışmaya başlar. Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görev alan enzim amilaz enzimidir. Yağların sindiriminde görev alan enzim Lipaz, proteinlerin sindiriminde görev alan enzim ise pepsin enzimidir. 

Midede ve barsaklarda sindirilen yani küçük parçalara ayrılan yiyeceklerde bulunan besin öğelerinin hücrelere taşınabilmesi için kan yoluna girmeleri gerekir. Bu amaçla barsaklar, sindirilen yiyeceklerin içerisinde bulunan besin öğelerini emerek kan yoluna yani damarlara taşır. Bu işleme emilim denir. 

Barsaklar tarafından emilen protein, karbonhidrat, yağ, vitamin, mineral ve su kan yolu ile hücrelere taşındıktan sonra hücreler vücudun ihtiyaç duyduğu enerjiyi üretmek için karbonhidrat, protein ve yağları kullanır. Vitamin ve mineraller hücrelerin ve metabolizmanın ihtiyaç duyduğu kimyasal madde ihtiyacını karşılamakta kullanılırlar.

Hücre içerisinde üretilen enerji kaslara ve organlara gönderilir. Vücudun enerjiye ihtiyacı yoksa ya da enerji ihtiyacından fazla besin öğesi hücrelere gönderilmişse bu ihtiyaç fazlası besin öğeleri hücreler tarafından yağ moleküllerine dönüştürülerek daha sonra kullanılmak üzere vücutta depolanırlar. Başka bir ifade ile küçük yapılı moleküller depolanması için büyük yapılı moleküllere dönüştürülürler. Bu dönüştürme işlemine anabolizma denir.

 

Metabolizma ve Hormonlar

Metabolizma vücudumuzda otomatik işleyen bir süreçtir. Bu süreçte tüm organlar, tüm dokular, tüm hücreler ve tüm kimyasal maddeler ne zaman ne yapması gerektiğini çok iyi bilir. Ancak bu otomatik sürecin elbette beynimiz tarafından takip ve kontrol edilmesi gerekir. Beynimiz, metabolizmanın otomasyon kontrolü için bazı hormonları görevlendirmiştir. Hormonlar, vücudumuzda bu işle görevlendirilmiş salgı bezleri tarafından üretilen protein ya da steroid yapıdaki organik bileşiklerdir ve metabolizmada düzenleyici, organize edici olarak görev alırlar. Metabolizmada görev alan 200 farklı hormon bulunmaktadır. Gıdaların sindirilmesinde görev alan hormonlar içerisinde en çok bilinen tiroid ve insülin hormonudur. Bu iki hormon gibi sindirim sisteminde organize edici ve düzenleyici daha birçok hormon bulunmaktadır. 

Yiyeceklerin vücudumuza alınmasından itibaren; sindirilmesi, emilmesi, besin öğelerinin hücrelere taşınması, hücrede enerjiye dönüştürülmesi, fazla enerjinin depolanması, organların çalışması… kısacası vücut içerisinde gerçekleşen bu kimyasal olayların bütününe metabolizma denir. 

Metabolizma vücudumuzda belirli bir düzende ve hızda gerçekleşir. Metabolizma düzeni, sağlıklı olan her insanda ve her vücutta aynı olmakla birlikte metabolizma hızı her insanda ve her vücutta farklı hızlarda olmaktadır. 

Metabolizmayı hızladırmak için ne yenilmesi gerekir hakkında bilgi amak için Metabolizmayı Hızlandıran Yiyecekler konu başlığı altında daha detaylı bilgiler bulabilirsiniz.

 

Mithat Taş

Gıda Mühendisi

Sağlıklı Beslenme Koçu

 

Top